زمینه و هدف: مهمترین کمیت فیزیکی تابش برای پیشگویی و ارزیابی پاسخ نمونه های بیولوژیکی به پرتوگیری، دوز جذبی است. براساس گزارش های ICRU(International Commission on Radiation Units and Measurements)، تعیین دوز جذبی پرتوها در سالهای اخیر در محدوده 5/3%، توصیه و تنظیم می شود. معمولاً توزیع دوز در ماده هموژن با دانسیته واحد تخمین زده می شود؛ در حالی که حجم مورد تابش متشکل از لایه های مختلفی از چربی، استخوان و ... می باشد که موجب تغییر در توزیع دوز می شود. تعیین دوز جذبی برای بافت های حساس با حداکثر دقت، زمانی که در حفره های داخل بدن قرار می گیرند و یا به وسیله ناهنمگنی ها احاطه می شوند(تردید در وجود تعادل ذره باردار)، به دلیل کیفیت پایین پرتوهای مورد استفاده در مطالعات رادیوبیولوژیکی، امری ضروری است. هدف از این مطالعه، بررسی و ارزیابی دوز دریافتی در این گونه وضعیت ها(نخاع گردنی موش صحرایی) می باشد. روش بررسی: به منظــور بررســی میزان تاثیــر ناهمگنــی موجــود در ناحیــه نخــاع گردنی موش صحرایی بر دوز دریافتی پرتوهای ایکــس اورتوولتاژ، فانتــوم همگــن موش صحرایــی از جنس پلی اتیلن، نمونــه منجمــد شده ای از حیــوان با استفــاده از نیتــروژن مایــع و نگهدارنــده مناســب بــرای تکرارپذیــر نمــودن موقعیت دهی به نمونه تهیه شــد. دوزیمتــر مــورد استفاده در این پروژه، تراشه های TLD(Thermoluminscence Dosimetry) از نوع 100-TLD میله ای شکــل، دستگــاه مولــد پرتــو از نــوع تیــوپ اشعــه ایکس درمانی در اختلاف پتانسیل 200کیلوولت با HVL(Half Value Layer) معادل با 5/1 میلیمتــر بــود. دستگــاه قرائتگــر مورد استفاده برای قرائت تراشه هــای TLD از نــوع Harshaw TLD Reader مدل 3500 با دقــت فراینـــد حرارت دهی 1± درجه سانتی گراد بود. در انجام این پــروژه از پروتکل هــای دوزیمتـــری مختلفــی از جملـه پروتکــل انجمن فیزیست های آمریکا (American Association and Physician Medicine in Radiationtherapy committee=AAPMR)، گـــزارش 61-TG(Task Group) ســال 2001، پروتکـــل دوزیمتـــری در رادیوبیولوژیکـــی ارایـــه شـــده توســـط J.Zoetelief و همکـــاران ســال 2001، گــــزارش 3 NSC-Report(National steering committee)، پروتکــل 277-TR-IAEA(International Atomic Energy Agency-Task Report) و نیــز گــزارش هــای 23-ICRU، 24-ICRU، 30-ICRU و 48-ICRU استفاده گردید. یافته ها: با بکارگیری پروتکل های یاد شده و بررسی های آماری انجام شده و انجام آزمون T-Test بر روی دوزهای حاصله با 001/0P< در محدوده مجاز توصیه شده توسط ICRU(کمتر از 5/3%)، اختلاف معنی داری در دوزهای حاصله بین فانتوم همگن و نمونه منجمد موش صحرایی مشاهده نشد. نتیجه گیری: بنابراین در میدان های معمول در کارهای رادیوبیولوژی و در گسترده انرژی های اورتوولتاژ بکار رفته برای حیواناتی چون موش صحرایی و کوچک تر از آن، می توان محاسبات و دقت حاصله معمول در تعیین دوز جذبی را پذیرفت، اما در مناطقی که تعادل ذره باردار وجود ندارد و در مواردی که بحث میکرودوزیمتری مطرح می شود، نمی توان این نتایج را با اطمینان کامل بکار برد.

سابقه و هدف: پرتوگیری پرسنل در بخشهای پزشکی هسته ای در حین وضعیت دهی به بیمار و همچنین آماده سازی دارو امری اجتناب ناپذیر است. استفاده از روپوشهای سربی (Apron) نیز به دلیل ایجاد پرتوهای x اختصاصی سرب، در اثر برخورد پرتوهای گامای پرانرژی و ضریب جذب بالای این پرتوها در بدن مورد مناقشه است. این مطالعه تاثیر روپوشهای سربی معادل 0.5 میلیمتر سرب را در میزان پرتوگیری پرسنل در دو وضعیت شبیه سازی شده برای آماده سازی دارو وضعیت دهی بیمار مورد بررسی قرار داده است.مواد و روشها: در این مطالعه تجربی از سه رادیوایزوتوپ پرکاربرد در پزشکی هسته ای (99mTc, 201T1, 131I) استفاده گردید. چشمه های مورد استفاده بصورت مایع و در حجم بسیار کم بوده اند. این چشمه ها یک بار در هوا (شرایط شبیه سازی شده هنگام کار با رادیو داروها) و بار دیگر در مرکز یک فانتوم جمجمه حاوی آب (شرایط شبیه سازی شده هنگام وضعیت دهی بیماران) قرار داده شده و آهنگ دوز ناشی از آنها با استفاده از دوربین گامای GE-SMV مدل DSX1 اندازه گیری گردید. با ثابت بودن موقعیت چشمه نسبت به آشکار ساز، اندازه گیریها در دو حالت با و بدون وجود ورقه سربی به ضخامت 0.5 میلیمتر انجام شد.یافته ها: کاهش آهنگ شمارش برای رادیوایزوتوپهای تکنسیم، تالیوم و ید بترتیب برابر با 83.2%، 83.7% و 53.7% بود. همچنین بررسی ناحیه ای از طیف هر رادیوایزوتوپ که مربوط به پرتوهای ایکس اختصاصی لایه k سرب می باشد نشان دهنده کاهش کلی شمارش انجام شده از این ناحیه حتی با وجود صفحه سربی است.نتیجه گیری: نتایج حاصل از این بررسی نشان می دهد که استفاده از روپوشهای سربی معمولی معادل با 0.5mm سرب سبب کاهش آهنگ پرتوگیری می شود که این تاثیر در مورد رادیوایزوتوپهای کم انرژی بیشتر است.

زمینه و هدف: اثر پاشنه آند به کاهش شدت پرتو در سمت آند تیوب دستگاه پرتو ایکس اشاره دارد. از این اختلاف شدت می توان برای کاهش دوز دریافتی بیماران در برخی آزمون های رادیولوژیکی بهره مند شد. هدف از مطالعه حاضر بررسی اثر پاشنه آند بر دوز دریافتی بیضه ها در رادیوگرافی لگن بود.روش بررسی: این مطالعه مقطعی در شش ماهه دوم سال 1394 در بیمارستان آموزشی دانشگاه علوم پزشکی اهواز انجام شد. برای اندازه گیری پروفایل تغییرات شدت اشعه، 13 دسته دوتایی تراشه ترمولومینسانس (TLD) چیده شده در امتداد محور مرکزی کاتد-آند بر روی تخت پرتودهی شدند. در رادیوگرافی لگن، برای 40 بیمار آند به سمت پا و برای 39 بیمار به آند به سمت سر پوزیشن دهی شد. برای اندازه گیری دوز ورودی پوست (ESD) و دوز دریافتی بیضه ها به ترتیب هشت تراشه در وسط میدان تابش و پنج تراشه بر روی بیضه ها قرار داده شد.یافته ها: بر اساس پروفایل تغییرات شدت پرتو، شدت آن از سمت کاتد به آند کاهش یافت. اختلاف شدت دوز در امتداد محور مرکزی کاتد-آند در حدود %35 محاسبه شد. دوز دریافتی بیضه ها در بیمارانی که آند تیوب پرتو ایکس به سمت پا قرار داشت در مقایسه با بیمارانی که آند به سمت سر قرار داشت به میزان %26.74 کمتر بود (p<0.05). تفاوت آماری معناداری بین مقادیر دوز ورودی پوست (ESD) لگن برای این دو گروه از بیماران مشاهده نشد (p=0.788).نتیجه گیری: در رادیوگرافی لگن، قرارگیری بیضه ها به سمت آند تیوب پرتو ایکس، می تواند دوز دریافتی آن ها را به طور قابل توجهی کاهش دهد.

هدف: تشعشعات کیهانی از فضای خارج به طور مستمر به سطح زمین می تابد. میزان پرتوگیری محیطی در آتمسفر زمین، به جز از فعالیتهای غیر معمول و گذرای خورشیدی، اغلب تابعی از عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح زمین است. این پرتوگیری در عرض جغرافیایی معتدل شمالی و در ارتفاع هواپیماها به میزان 20-25 برابر افزایش می یابد. بنابراین کادر پروازی و مسافرانی که به طور مکرر در پروازند به میزان زیادی در معرض این تابشهای کیهانی قراردارند. در این مقاله به جنبه های عمومی حفاظت پرتوی برای کادر پروازی که در پروازهای داخل کشور در معرض اشعه کیهانی قراردارند، توجه شده است.مواد و روش کار: میزان دوز محیطی در چندین پرواز داخلی با استفاده از سرویمتر مدل RDS-110 اندازه گیری شده است. بر مبنای اطلاعات اندازه گیری شده و مدت پرواز، دوز موثر کادر پروازی ابتدا محاسبه و سپس با نتایج  به دست آمده از نرم افزار CARI-6 که توسط انستیتو هوا - فضای شهری در شهر اکلاهمای امریکا معرفی شده، مقایسه گردیده است. به علت تطابق بسیار خوب مقادیر اندازه گیری با نتایج محاسبات، از برنامه مذکور برای تعیین میزان دوز در سایر ارتفاعات و در سراسر کشور استفاده شده و الگوریتم ساده ای برای محاسبه دوز مسیرهای مختلف در پروازهای داخلی ارایه گردیده است.نتایج: نتایج اندازه گیری ها نشان می دهد که میزان معادل دوز در ارتفاعات مربوط به پروازهای داخلی می تواند از رابطه a(h)b  محاسبه شود. در این رابطه h ارتفاع پرواز برحسب هزار پا، a و b ثابتهایی هستند که به محل جغرافیایی بستگی دارند. با استفاده از میزان معادل دوز و پرفایل پرواز، الگوریتم ساده ای برای برآورد دوز مسیر در پروازهای داخلی ارایه شده است.نتیجه گیری: حدود دوز سالانه عموم افراد جامعه به کادر پروازی این اجازه را می دهد که سالانه 290 ساعت پرواز در ارتفاعات 27-33 هزارپا را در پروازهای داخلی داشته باشند، و کارکنان زن در کادر پروازی در زمان حاملگی تنها می بایستی از پرتوگیری خود مطلع باشند.

مقدمه: در سال های اخیر کاربرد مواد پرتوزا برای هدف های تشخیصی و درمانی در پزشکی هسته ای رشد سریعی داشته است. در این میان هر یک از کارکنان این مراکز بر حسب پست سازمانی خود که دارند از منابع پرتوزای مختلف اعم از رادیودارو، بیماران پس از دریافت رادیودارو، پسماند مراکز مثل سرنگ، پنبه الکل های آلوده و ... میزان پرتو متفاوتی دریافت می کنند بنابراین، بسته به شرایط متفاوت کاری مقدار دوز دریافتی پرتوها برای هر یک از کارکنان متفاوت است.هدف: اندازه گیری میزان دوز دریافتی کارکنان در سه مرکز پزشکی هسته ای استان گیلانمواد و روش ها: تعداد 35 نفر از کارکنان ارزیابی شدند که از این تعداد 12 نفر در مرکز A (دو متخصص پزشکی هسته ای A1 و A2، دو پرستارA3  و A4، دو تکنسین A5 و A6، چهار نفر در قسمت پذیرش A7 تا A10، یک نفر مسوول فیزیک بهداشت A11 و یک نفر مسوول خدمات A12)،13  نفر در مرکز (C10....C1) C و 10 نفر مربوط به مرکز  بودند.(B13 ... B1) B دوز دریافتی کارکنان با استفاده از دوزیمترهای ترمولومینسانس از نوع LiF: M, C, P که در قالب های مخصوص ساخته شده قرار داشت، اندازه گیری شد. این قالب ها به مدت دو ماه بر روی سینه کارکنان نصب شد. در هر قالب برای کاهش قطع نبودن نتایج از سه دوزیمتر LiF استفاده شد. اطلاعات دوزیمترها توسط قرائت گر TLD reader و نرم افزار Win REMS استخراج و در نهایت، میانگین دوز دریافتی کارکنان محاسبه شد.نتایج: دوز جذبی سالیانه کارکنان در گستره 0.05 تا 0.72 میلی سیورت با میانگین 0.11 میلی سیورت بود که کمترین آن مربوط به متخصصیان پزشکی هسته ای در مرکز C و بیشترین آن مربوط به پرستاران در مرکزA  بود. نتایج نشان می داد که در هر سه مرکز پرستاران بیشترین مقدار دوز را دریافت می کردند.نتیجه گیری: در این مطالعه دوز دریافتی همه کارکنان کمتر از 6 میلی سیورت در سال یا 1 میلی سیورت در پریود دو ماهه بود. بنابراین، در محدوده دوز مجاز قرار داردشت اما چون هدف کمیته های تدوین کننده استاندارد و تمام مسوولان بر اصل ALARA (As Low As Reasonably Achievable) استوار است، باید با اجرای قانون، مقررات و استانداردهای حفاظت در برابر پرتوها و بکارگیری مناسب امکانات موجود، طبق اصل ALARA (حداقل دست یافتنی)، مقدار دوز دریافتی کارکنان را به حداقل ممکن رساند، لذا لازم است مقدار پرتوگیری کارکنان را در کنار پرتوگیری بیماران، کاهش داد و چون در این تحقیق مقدار دوز دریافتی پرستاران نسبت به سایر کارکنان بیشتر بود اولویت با پرستاران است.

استفاده از روش توموگرافی بیم مخروطی (cone beam computed tomography) در تصویربرداری دندان روز به روز در حال افزایش است اگرچه این روش دوز بسیار کمتری در مقایسه با سی تی اسکن های معمولی دارد ولی دوز بیشتری نسبت به پانورامیک و پری اپیکال به بیمار منتقل می کند در نتیجه هدف از این مطالعه بررسی عوامل موثر بر دوز بیمار در CBCTهای دندانی و روش های بهینه سازی و کاهش دوز بیمار می باشد. عوامل مختلفی از جمله استفاده از تیرویید بند و عینک سربی، اندازه میدان، نوع دستگاه، پارامترهای تصویر برداری مثل ولتاژ و جریان تیوب، تابش متناوب یا پالسی، نوع، مقدار و شکل فیلتر، چرخش 360 درجه یا جزیی و زمان اسکن بر روی دوز جذبی بیمار در CBCTهای دندانی موثرند. از بین این عوامل، استفاده از تیروییدبند (42% کاهش) و عینک سربی (61% کاهش) و کوچک ترین میدان ممکن (کاهش تا 90%)، پرتودهی به صورت پالسی، مایل نشستن بیمار و زاویه چرخش 180 درجه به جای 360 درجه (بیش از 50% کاهش) موجب کاهش قابل توجهی از دوز اندام ها و نیز دوز موثر بیمار می شود. هم چنین باید در نظر داشت اقدامات انجام شده جهت کاهش دوز بیمار، موجب کاهش کیفیت تصویر نشود و با توجه به شرایط بیمار، فرد پرتوکار انتخاب پارامترهای کاهش دوز دریافتی در CBCT را با حفظ کیفیت تصویر انجام دهد.